عوامل پوکی استخوان | ۱۶ علت پوکی استخوان

عوامل پوکی استخوان | ۱۶ علت پوکی استخوان

عوامل پوکی استخوان

عوامل خطر غیرقابل تغییر پوکی استخوان عبارتند از:

۱- جنسیت

احتمال ایجاد پوکی استخوان در جنس مونث بیشتر است.

کمبود استروژن در دوران یائسگی با کاهش سریع تراکن استخوان زنان ارتباط دارد ولی تاثیر کاهش تستوسترون در مردان مسن بر تراکم استخوان کمتر است. خطر پوکی استخوان در مردها از ۷۵ سالگ به حداکثر می رسد.

۲- سن

با افزایش سن احتمال پوکی استخوان بیشتر و استخوان ها نازک تر و ضعیف تر می شوند.

۳- جثه

در زنان دارای جثه ی کوچک و لاغر احتمال بوز پوکی استخوان بیشتر است.

۴- تماس با استروژن

هرچه میزان تماس جنس مونث با استروژن، در طول زندگی بیشتر باشد. احتمال بروز پوکی استخوان کمتر است. مثلاً چنان چه یائسگی به طور دیررس روی دهد یا قاعدگی زودتر از معمول آغاز شود خطر ایجاد پوکی استخوان کمتر خواهد بود.

۵- نژاد

در زنان سفید پوست نژاد قفقازی و آسیایی (به ویژه جنوب شرقی آسیا) بیشترین احتمال بروز پوکی استخوان وجود دارددر زنان امریکایی آفریقایی تبار و مردان و زنان سیاه پوست و اسپانیایی این احتمال پایین تر ولی قابل توجه است.

۶- سابقه فامیلی

احتمال شکستگی استخوان تا حدودی با ارث بستگی دارد.

 

عوامل خطر قابل تغییر پوکی استخوان عبارتند از:

۱- هورمون های جنسی

فقدان غیرطبیعی دوره های قاعدگی (آمنوره، amenorrhea)، پایین بودن مقدار استروژن (یائسگی) و پایین بودن تستوسترون در مردان می توانند منجر به پوکی استخوان شوند.

۲- بی اشتهایی عصبی (anorexia nervosa)

این اختلال با ترس غیرمنطقی از اضافه شدن وزن مشخص می شود و غذا نخوردن، خطر بروز پوکی استخوان را افزایش می دهد.

۳- مصرف پایین کلسیم و ویتامین D

کمبود میزان کلسیم و ویتامین D مصرفی در طول عمر، فرد را مستعد از دست دادن بافت استخوانی می کند.

۴- سرطان پستان

خط بروز پوکی استخوان در زنان یائسه ی مبتلا به سرطان به ویزه در صورت انجام شیمی درمان یا درمان با آناستروزول یا لتروزول (که استروزن را مهار می کنند) افزایش می یابد.

 

۵- مصرف داروها

مصرف دراز مدت گلوکوکورتیکوییدها (کورتون ها) و بعضی داروهای ضدتشنج مانند بارییتورات و فنی تویین که متابولیسم ویتامین D  را تسریع می کنند با افزایش خطر بروز پوکی استخوان همراه است.

مصرف زیاد هورمون تیروئید یا بیماری پرکاری تیروئید، هر دو می توانند موجب کاهش بافت استخوانی شوند. مصرف داروهای مهارکننده ی بازجذب سروتونین (SSRI) برای درمان افسردگی، تراکم استخوان را در مرد و زن کاهش می دهد.

به نظر می رسد داروهای بازدارنده ی پمپ پروتون که تولید کننده اسید معده را مهار می کنند . (مانند اومپرازول) با جذب کلسیم تداخل می نمایند.

همچنین مصرف آنتی اسیدهای حاوی آلومینیم منجر به اتصال مزمن آلومینیم  به فسفات می شود.

مصرف تیازولیدیندیون ها که برای کنترل دیابت به کار می روند (مانند روزیگلیتازون و احتمالاً پیوگلیتازون) با افزایش احتمالی پوکی و شکستگی استخوان همراه است.

درمان دراز مدت بالیتیوم می تواند منجر به پوکی استخوان شود.

مصرف بعضی از داروهای مدر می تواند موجب به پوکی استخوان شود.

۶- بیماری ها

بسیاری از بیماری ها و اختلالات، با ایجاد پوکی استخوان در ارتباط هستند.

در بعضی از بیماری ها، مکانیسم زمینه ای موثر بر متابولیسم، مستقیم و در برخی دیگر متعدد و ناشناخته است.

به طور معمول، عدم تحرک موجب کاهش بافت استخوانی می شود.

مثلاً پوکی استخوان موضعی ممکن است پس از بی حرکتی طولانی ناشی از قرار گرفتن اندام شکسته در قالب گچی روی دهد.

این وضعیت در بیماران فعال دارای سوخت و ساز استخوانی  زیاد ((مانند ورزشکاران )) شایع تر است.

سایر نمونه ها عبارتند از کاهش بافت استخوانی در طول پرواز به فضا و یا در افرادی که بنا به علل مختلف به مدت طولانی بستری هستند یا از ویلچر استفاده می کنند.

وضعیت های همراه با کاهش فعالیت گنادی (غددجنسی)، خارج کردن هر دو تخمدان به وسیله عمل جراحی یا نارسایی زودرس تخمدان که موجب کاهش تولید می شوند با پوکی استخوان همراهند.

در مردها، کمبود تستوسترون (مثلاً در سنین بالا و یا به دنبال خارج کردت بیضه ها) باعث پوکی استخوان می شود.

در بعضی از افرادی که به میزان کافی کلسیم مصرف می کنند، ممکن است به دلیل عدم جذب کلسیم و یا ویتامین D، پوکی استخوان ایجاد شود. کمبود سایر ریز مغزی ها مانند ویتامین C,K و ویتامین B12  نیز منجر به پوکی ایتخوان می شود.

بیشتر بخوانید
آرتروز پا و مچ پا

نارسایی کلیه می تواند به تخریب استخوانی منجر شود.

 

۷- نوشیدن الکل

نوشیدن مقادیر زیاد الکل به طور مزمن ، به ویزه از سنین جوانی به طور چشمگیر احتمال پوکی استخوان را افزایش می دهد.

 

۸- استعمال دخانیات

سیگار، فعالیت اوستئوبلاست ها را مهار می کند و از عوامل خطر مستقل پوکی استخوان به شمار می آید. سیگار همچنین موجب افزایش تجزیه ی استروژن برونزاد ، کاهش وزن بدن و یائسگی زودتر از موعد می شود که همه ی این موارد به کاهش تراکم مواد معدنی استخوان می انجامد.

 

۹- مصرف بیش از حد نوشابه

ارتباط میان پوکی استخوان و نوشابه های گازدار کافئینه مشخص نیست ولی کافئین با جذب کلسیم تداخل می کند و اثر مدر آن موجب از دست رفتن موادمعدنی استخوان می شود. علاوه بر این اسید فسفریک موجود در نوشابه های گازدار (سودا) می تواند از طریق تغییر دادن تعادل اسید خون موجب از دست رفتن بافت استخوانی شود.

 

۱۰- ورزش بیش از حد

ورزش هایی که در آنها از تحمل وزن استفاده می شود می توانند در سنین نوجوانی موجب افزایش توده ی استخوانی شوند.

در بزرگسالان، فعالیت بدنی به حفظ توده ی استخوانی کمک می کند و می تواند آن را ۱ تا ۲ درصد افزایش دهد. عدم فعالیت فیزیکی نیز موجب از دست رفتن قابل ملاحظه توده استخوانی می شود ولی ورزش بیش از حد به آسیب دایمی استخوان ها می انجامد.

 

آمار پوکی استخوان

در سن ۸۰ سالگی ممکن است از هر ۳ زن یک نفر و از هر ۵ مرد، یک نفر دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان شود.

احتمال بروز شکستگی ناشی از پوکی استخوان در خانم ها، در سن ۵۰ سالگی ۴۰ درصد و در آقایان ۱۳ درصد است.

مطابق آمار موجود، متوسط تراکم استخوان افراد سالم کشور ایران در مقایسه با افراد ژاپنی حدود ۹/۳ درصد بالاتر و در مقایسه با آمریکایی ها ۶/۴ درصد پایین تر است.

در مطالعه ای که چندی پیش به وسیله ی وزارت بهداشت انجام شد این نتیجه به دست آمد که ۴۷% زنان و ۴۴% مردان بالای ۵۰ سال ایران دچار کمبود تراکم استخوان هستند و در ۶/۴ درصد افراد ۲۰ تا ۷۰ سال ایرانی ، پوکی استخوان ستون فقرات وجود دارد.

همچنین از هر ۴ زن ایرانی بالای ۵۰ سال، یک نفر مبتلا به پوکی استخوان است.

مطالعه ی دیگری در ایران نشان داد  که نیمی از زنان بالای ۴۵ سال و ۹۰% زنان بالای ۷۵ سال ایرانی دچار پوکی استخوان هستند.

در ایران ۵۰% افراد مبتلا به پوکی استخوان، دچار شکستگی گردن استخوان ران (مفصل ران) شده اند که در اثر آن، ۲۰% این افراد از نظر فعالیت های روزمره وابسته به دیگران شدند.

 

علل دیگر پوکی استخوان

کلسیم و ویتامین D دو ماده ی مغذی لازم برای استحکام استخوان ها هستند و جوش شیرین مصرف شده در نان، یک عامل کمبود کلسیم و زمینه ساز پوکی استخوان است.

جوش شیرین موجود در نان، عامل اصلی کمبود کلسیم در ایران است و ۵۸ میلیون نفر در کشور از کمبود کلسیم رنج می برند .

بیشترین مصرف جوش شیرین ، ابتدا در تهران و سپس در گیلان، مازندران، قم و استان مرکزی است.

این در حالی است که نان یکی از مهم ترین منابع تغذیه مردم کشورمان است، به طوری که ۴۳ تا ۵۸ درصد انرژی و ۵۶ درصد پروتئین مورد نیاز افراد جامعه را تامین می کند.

از طرفی مصرف مواد لبنی در کشور ما بسیار محدود است، بنابراین نیاز به آموزش اصلاح عادات غذایی در زمینه مصرف لبنیات در خانواده ها از طریق متخصصان و پزشکان احساس می شود.

این اصلاح عادات غذایی باید از دوران کودکی شروع شود.

آمار نشان می دهد ۷۰ تا ۸۰ درصد افراد جامعه ما از کمبود شدید یا خفیف ویتامین D رنج می برند.

نکته قابل توجه برای دختران جوان این است که بیشترین رشد استخوان در سنین بین ۱۱ تا ۱۷ سالگی است و تا ۳۰ سالگی بر تراکم استخوان های بدن افزوده می شود.

بیشتر بخوانید
درمان کمر درد: علت درد کمر و راه های درمان آن

بنابراین در سنین جوانی باید، برای پوکی استخوان فکری کرد و نباید فراموش کرد الگوهای مدرن امروزی برای زیبایی اندام (مانند مانکن ها) و نیز پیروی از شیوه های جدید لاغری، می تواند به استخوان های دختران آسیب برند و زمینه ای برای خطر پوکی استخوان در سال های بعد باشد.

پوکی استخوان را «بیماری خاموش» نامیده اند زیرا در اثر آن، استخوان ها بدون هیچ علامتی پوک می شوند و وقتی علایم درد و شکستگی بروز می کند که بیماری در مرحله ی پیشرفته است.

شواهدی در دست است که نشان می دهد مصرف قرص های ضدبارداری می تواند موجب افزایش حداکثر توده ی استخوانی شود.

آمنوره (فقدان عادت ماهانه)، قبل از شروع یائسگی در زنان مبتلا به بی اشتهایی عصبی و نیز در زنان لاغری که به تمرینات ورزشی شدید و حرفه ای و ژیمناستیک سنگین می پردازند شایع است و به دلیل کاهش هورمون جنسی استروژن در آمنوره، احتمال پوکی استخوان افزایش می یابد.

مصرف بیش از حد پروتئین ها و نمک می تواند احتمال پوکی اسنخوان را افزایش دهد.

شکستگی های لگن و  استخوان ران (هیب ؛ hip یا مفصل ران) اکثر نتایج جدی پوکی استخوان را تشکیل می دهند.

۳۰ تا ۵۰ درصد از تمام زنان بالای ۵۰ سال به شکستگی حداقل یک مهره دچار می شوند.

در دوسوم شکستگی های مهره در هنگام شکستگی درد وجود ندارد یا خیلی خفیف است و در بقیه ی موارد، درد شدید و حساسیت کانونی بر روی ستون مهره ها وجود دارد.

مهره ی دچار شکستگی تغییر شکل می دهد و ضخامت قسمت پشتی ، .وسطی یا جلویی آن از بین می رود و مهره، فشرده و له می شود.

معمولاً پوکی استخوان در مهره های سینه ای (مهره های پشت) و کمری روی می دهد زیرا این مهره ها فشار بیشتری را تحمل می کنند و مهره های گردن به ندرت دچار پوکی می شوند.

مهره های قسمت میانی و پایینی پشت و مهره های بالایی کمر بیشتر مبتلا به پوکی می شوند.

شکستگی مهره ها در پوکی استخوان ممکن است ناشی از سقوط و به زمین افتادن باشد ولی اکثراً به طور خود به خود یا در اثر خم و راست شدن، چرخیدن روی می دهد.

شکستگی های مهره ای ناشی از پوکی استخوان موجب انتشار درد در مسیر عصب سیاتیک (قسمت پایین پاها و ران) نمی شود.

شکستگی چند مهره ممکن است موجب کوتاه شدن قد به اندازه ی ۱ تا ۱۵ سانتی متر (و حتی بیشتر) شود که معمولاً طی چند سال روی می دهد.

معمولا کوتاه شدن قد با خمیدگی ستون فقرات (قوز) همراه است و در اثر ان، سینه و شکم به طرف داخل کشیده می شوند و شکم برآمده می شود و خط کمری از بین می رود و فرد قادر به انجام فعالیت های روزمره مانند خرید کردن ، خانه داری، باغبانی و نشستن یا ایستادن طولانی نیست.

در موارد بسیار شدید، قوز کردگی به حدی زیاد است که دنده ها تحتانی به استخوان لگن می رسند و تغییر شکل شدید ایجاد می شود و در نتیجه ی کوچک شدن فضای قفسه سینه، ریه های قادر به اتساع کافی نیستند و تنگی نفس، به ویژه در هنگام فعالیت بروز می کند.

چنان چه خمیدگی شدید ستون مهره ها موجود باشد، بیمار نمی تواند سرش را بلند کند و در نتیجه، دچار درد گردن و سردرد می شود.

شکستگی های مچ دست، سومین شکستگی شایع ناشی از پوکی استخوان هستند.

احتمال بروز شکستگی کالیز (colles fracture) ، یعنی شکستگی عرضی تحتانی استخوان زندزیرین (رادیوس) که در آن، قطعه ی تحتانی سمت عقب جابه جا می شود، حدود ۱۶% در زنان سفید پوست، درطول مدت عمر است.

شکستگی دنده ها در مردها شایع تر است و بیشترین سن بروز آن حدود ۳۵ سالگی است.

درد ناحیه ی شکستگی در هنگام فعالیت فیزیکی احساس می شود. یک نمونه از این نوع شکستگی در هنگام افتادن در جیان اسکی روی آب یا جت اسکی روی می دهد.

 

چند امتیاز می دهید؟
[تعداد: 1 میانگین: 5]
نظرتان را بنویسید
دیدگاه
نام
ایمیل

3 × 2 =