انواع مزاج در طب سنتی – عناصر اربعه در طب سنتی

انواع مزاج در طب سنتی - عناصر اربعه در طب سنتی
چکیده این مطلب : انتشار :سپتامبر 4, 2018بدون دیدگاه

 

انواع مزاج در طب سنتی انواع مزاج در طب سنتی - تشخیص مزاج خود (بلغمی،دموی،صفراوی،سوداوی) ۱- مزاج گرم و تر:( دم،خون،هوا) الف) خصوصیات جسمی مزاج گرم و تر: این افراد درشت اندام بوده،دارای پوستی سرخ و سفید و موهای پرپشت هستند. نبض پر و قوی دارند. خواب خوبی دارند، گرچه تحمل بی خوابی هم برایشان راحت است. این افراد تحمل گرمای زیاد و سرمای ...

کاربر گرامی ، اعتبار شما برای دانلود مطالب اعضای ویژه کافی نیست لطفا ازینجا اقدام به خرید اعتبار نمایید

انواع مزاج در طب سنتی

انواع مزاج در طب سنتی – تشخیص مزاج خود (بلغمی،دموی،صفراوی،سوداوی)

۱- مزاج گرم و تر:( دم،خون،هوا)

الف) خصوصیات جسمی مزاج گرم و تر:

این افراد درشت اندام بوده،دارای پوستی سرخ و سفید و موهای پرپشت هستند. نبض پر و قوی دارند. خواب خوبی دارند، گرچه تحمل بی خوابی هم برایشان راحت است. این افراد تحمل گرمای زیاد و سرمای زیاد را دارند، ولی در کل تحمل سرما برایشان راحت تر است. علاقه به شیرینی و ترشی دارند و تقریباً همه نوع غذایی می خوردند. پوست بدن آنها گرم،مرطوب و نرم است.

ب) خصوصیات روانی مزاج گرم و تر:

انسان هایی شجاع و صبور بوده و معمولاً پیشرو و رهبر گروه می باشند. به طور معمول انسان های آرامی هستند، ولی سعی کنید از ظرفیت آنها سوءاستفاده نکنید چرا که هنگام عصبانیت ممکن است رفتارهای مخاطره آمیز داشته باشند.

علایم پوستی افراد دموی:

پوست نرم، مرطوب و گرمی دارند، منافذ پوستی درشتی دارند که از علایم منافذ درشت خوب عرق کردن است. رگهای دست آشکار و برجسته است، رنگ پوست گندم‌گون یا گلگون است رنگ چشم (سفیدی) با گرایش قرمز است ،رنگ مردمک میشی تیره و سیاه است موی سر: درشت و قابل انعطاف و دارای پیچ درشت است، رنگ مو: سیاه خرمایی تیره و روشن و معمولاً پر مو هستند.

علایم گوارشی افراد دموی:

مزه دهان:‌ شیرینی صبحگاهی است، دهانشان کم رطوبت است و کم تشنه می‌شوند. اشتهای زیاد و خوراک خوبی دارند، توان هضم غذا بسیار بالاست نفخ معده ندارند، یبوست ندارند، گرایش به شیرینی کم دارند و گرایش به شوری هم بسیار اندک است. گرایش به ترشی کم دارند. بوی بد دهان ندارند، بوی بد مدفوع ندارند، قار و قور شکم ندارند تمایل به سردی‌ها ندارند ولی تمایل به گرمی‌ها اندکی دارند.
افراد دموی باید غذاهای خنک و سردی مثل آش انار، آش آلو، آب زرشک خیار، مرکبات و ماست و… مصرف کننده تا حرارت بدن تعدیل شود.
اگر فرد دموی همراه با غذای گرم مثل شیرینی‌جات از مواد و اغذیه سرد استفاده نکند دچار جوش و خارش بدن، گر گرفتگی، بیقراری، کهیر، سوزش ادرار، سوزش سر دل، و آفت دهان خواهد شد.
معمولاً بیماری‌های افراد دموی در اثر افزایش حرارت و رطوبت و به طور کلی افزایش خود خون به وجود می‌آید که حجامت به عنون مؤثرترین درمان برای دموی مزاج‌ها مطرح است. چون دم گرم‌ و تر است و رژیم غذایی مناسب برای دموی‌ها رژیم غذایی سرد و خشک است. مثل بادمجان و عدس که مزاج سرد و خشک دارند.

 

۲- مزاج گرم و خشک: (صفرا،آتش )

الف) خصوصیات جسمی مزاج گرم و خشک:

این افراد لاغر اندام هستند. رنگ چهره و سفید ی چشم آنها به زردی می زند. پوستی گرم و خشک دارند. گرمایی هستند و تحمل فصل تابستان را ندارند. عطش زیاد و دهانی خشک دارند بهترین فصل برای ایشان فصل زمستان است. کم خواب هستند. تمایل به خوردن ترشی ها مثل لواشک و سرکه و همچنین غذاهای سرد مثل خیار و کاهو دارند و به خوردن خوراکی شیرین کمتر تمایل نشان می دهند.

ب) خصوصیات روانی مزاج گرم و خشک:

زود عصبانی می شوند و زود هم آرام می شوند. افرادی پر جنب و جوش، پر انرژی باهوش و پرحرف هستند.

*نکته: اگر همسر شما صفراوی مزاج است در فصل تابستان، مخصوصاً هنگامی که غذای گرمی خورده باشد، ممکن است وقتی به خانه برمی گردد، به شدّت عصبانی باشد. مراقب باشید تا به شعله آتش او دامن نزنید. بهترین کار این است که با یک لیوان شربت خنک یا قدری هندوانه و با کلماتی محبت آمیز از می ریزند. آتش صفرا که فرو نشست، می توانید مسائل خود را مطرح کنید. اگر هم گاهی بحث به مشاجره کشید شد، باز همین روال را طی کنید چرا که فرد صفراوی خیلی زود آرام می شود و معمولاً از عصبانیت خود پشیمان می شود.

ج) علائم پوستی صفراوی‌ها:

دارای پوستی خشک و بدون رطوبت، دارای منافذ پوستی درشت، رگهای دست گاهی آشکار و گاهی پنهان هستند، رنگ پوست گرایش به زردی دارد، سفیدی چشم سفید با گرایش زرد است، مردمک چشم میشی روشن است، موی سر، خشک و ضخیم و برجسته است، رنگ مو، سیاه و خرمایی است و صفراوی‌ها غالباً کم‌مو هستند.

د) علایم گوارشی افراد صفراوی :

مزه دهان تلخ صبحگاهی است، غالباً دهان خشک و تشنه است، افراد صفراوی کم اشتها هستند، توان هضم غذا بالاست، نفخ معده ندارند، یبوست ندارند، گرایش به شیرینی و شوری هم ندارند.
افراد صفراوی غالباً گرایش به ترشی دارند، بوی بد دهان ندارند، بوی بد مدفوع ندارند، قار و قور شکم ندارند، تمایل به سردی‌ها دارند و از گرمی‌ها گریزانند.
رژیم غذایی مناسب برای صفراوی‌ها (گرم و خشک) غذاهائی است که سرد و تر باشند که نمونه‌هائی از این غذاها عبارتند از انواع سالادها با سرکه، روغن‌های نباتی و…
افراد صفراوی غالباً در اثر حجامت تعدیل مزاج یافته و رنگ و رویی به مراتب روشن‌تر از قبل خواهند داشت، اشتهای آنان با حجامت افزایش می‌یابد و در صورت تکرار حجامت فربه و چاق خواهند شد. نمونه‌ای از رژیم غذایی مناسب برای افراد صفراوی کاهوست که سرد و تر است و برای دفع صفرا مفید است. ماهی، ماست و به طور کلی لبنیات ، گوجه‌فرنگی، مرکبات، ماء الشعیر (آب جو) آب‌غوره ، آب‌لیمو برای صفراوی‌ها مفید و لازم است.

بیشتر بخوانید
چند جوشانده ضد خستگی معجزه آور

 

۳- مزاج سرد و خشک: (سودا،خاک)

الف) خصوصیات جسمی مزاج سرد و خشک:

این افراد اندامی لاغر دارند. خواب این افراد کم است و بینی خشکی دارند. به شیرینی و گرمی ها تمایل بیشتری دارند. بیشتر تمایل به هوای گرم دارند و در فصل بهار راحت ترند. فصل پاییز برای ایشان فصل نامطلوبی است.

ب) خصوصیات روانی مزاج سرد و خشک:

سودایی مزاج ها افرادی دقیق،منظم، دوراندیش و محاسبه گر هستند.

ج) علایم پوستی افراد سوداوی:

پوست خشک و بدون رطوبت و دارای منافذ متوسط، رگ های دست پنهان است، رنگ پوست تیره است، رنگ چشم (سفیدی) سفید تیره است. رنگ مردمک میشی و قهوه‌ای است. موی سر، خشک و ضخیم یا مجعد است، رنگ مو، سیاه مات و جوگندمی است و فرد سوداوی معمولاً کم مو است.

د) علایم گوارشی افراد سوداوی :

مزه دهان صبحگاهان شور مزه است و دهان، خشک و کم آب است، اشتها زیاد، ولی خوراک کم است، توان هضم غذا بسیار کم است، نفخ معده فراوان دارند، یبوست دارند، گرایش به شوری و شیرینی دارند، گرایش به ترشیی ندارند، بوی بد دهان ندارند، بوی بد مدفوع، ندارند، قار و قور شکم دارند، تمایل به سردی‌ها ندارند و تمایل به گرمی‌ها دارند.
قال المعصوم:: لقمه الصباح مسمار البدن (صبحانه بدن را نیرومند می‌کند).
رژیم غذایی مناسب با افراد سوداوی:
سودا چون سرد و خشک است افراد سوداوی باید از غذاهای سرد و خشک پرهیز کنند و در عوض از غذاهای گرم و تر مثل عسل استفاده نمایند. غذاهای سرد و خشک مثل برنج که بدن را با افت رطوبت مواجه می‌کند، مهم ترین عامل یبوست است (به خاطر دفع رطوبت).
در میان فصل ها، پاییز فصل سوداست و بهترین فصل برای حجامت افراد سوداوی نیز فصل پاییز است.
مصرف نوره در مواد بهداشتی دافع سوداست.الته نوره ای که حاوی آرسنیک باشد.
از بین نان ها نان سنگک مناسب‌تر از بقیه است. (به خاطر وجود سبوس).
سودا به معنای سیاهی است و افراد سوداوی باید از مولدات سودا مثل بادمجان و عدس و چا پرهیز نمایند (کمتر مصرف کنند) [سودا استخوان ساز است] تیر کشیدن سر، سردرد سوداوی است و حساسیت به صدا هم از افزایش سوداست که این دو با حجامت به همراه مصرف سرکه به عنوان رقیق کننده خون برای درمان بکار می‌رود.یخ، سودا زاست و همه مزاج‌ها باید از آن پرهیز کنند. (آب به صورت غیرمستقیم باید سرد شود).در کتاب های طبی قدیمی چنین آمده است:”اگر طبیب بتواند شخص سوداوی مزاج را راضی کند هنر کرده است.

 

۴- مزاج سرد و تر:(بلغم،آب)

الف)خصوصیات جسمی مزاج سرد و تر:

این افراد چاق و پرچربی هستند. پوست سفید و موی کم پشت دارند. تمایل به مصرف گرمی ها مثل شیرینی و ادویه دارند و تمایل به خوردن سردی ها از جمله ترشی از خود نشان نمی دهند.فصل زمستان بدی برایشان می باشد.

ب) خصوصیات روانی مزاج سرد و تر:

این افراد کم انرژی و کند هستند. معمولاً صبور و آرام هستند و کمتر عصبانی می شوند.

 

ج ) علایم پوستی افراد بلغمی:

دارای پوستی نرم و مرطوب ، غالباً سرد، دارای منافذ ریز (تعرق کم) رگ های پنهان دارند، رنگ پوست سفید، سفیدی چشم، سفید بی حال، مردمک آبی و روشن دارای موهای نرم و نازک و لخت با رنگ زرد ،بور و خرمایی روشن و سفید و غالباً افراد بلغمی بی مو هستند.

د) علایم گوارشی افراد بلغمی:

دهانی بی مزه ، مرطوب و پر آب دارند، اشتهای زیاد و خوراک فراوان دارند، توان هضم غذا در آنان کم است، معده نفاخی دارند، گاهی یبوست دارند و گرایش به شیرینی و شوری دارند به میزان زیاد.
گرایش به ترشی و بوی بد دهان ندارند، بوی بد مدفوع ندارند، قار و قور شکم دارند، تمایل به سردی‌ها ندارند و در عوض تمایل به گرمی‌ها به شدت در آنان وجود دارد.
اگر بلغمی در سر اضافه شد بلاهت و حماقت ایجاد می‌کند که در اثر افزایش سردی در سر است، تمام داروهای افزایش حافظه گرم هستند ، اوج سردی در مغز آلزایمر پدید می آورد. (البته سرد و خشک).
اگر بلغم در خون نباشد تنفس انجام نمی‌گیرد.
افراد بلغمی نباید سردی‌جات را به تنهایی میل کنند (همراه با گرمی میل شود).
روغن نباتی، کره گیاهی، نوشابه، برنج، گوشت گاو، سوسیس و کالباس و فرآورده‌های این چنینی بلغم زا هستند و افراد بلغمی از این گونه مواد باید پرهیز کنند.

 

(بررسی علائم مزاج های مختلف)

لمس:

گرمی و سردی پوست در لمس نشانه گرمی و سردی مزاج است. نرمی پوست نشانه رطوبت مزاج و زبری و سختی پوست نشانه خشکی مزاج است.

*تذکر: البته به شرطی صحیح است که لمس کننده معتدل باشد یا در قیاس با پوستِ معتدل راجع به مزاج لمس شونده قضاوت کند.

چاقی و لاغری:

لاغری نشانه خشکی و چاقی نشانه رطوبت است. درشتی اندام و گوشت فراوان در افراد گرم و تر دیده می شود و چربی در بدن نشانه سردی و تری است. لذا لاغرها، گرم و خشک یا سرد و خشک هستند.

مو:

زیادی مو، رشد سریع و رنگ سیاه مو دلیل برگرمی مزاج است. کمی مو و رنگ روشن مو دلیل بر سردی، مجعد بودن نشانه خشکی و موی صاف نشانه رطوبت است.

رنگ بدن:

سفیدی رنگ پوست بدن دلیل بر سردیِ مزاج و سرخی و گندم گونیِ آن دلیل بر گرمیِ مزاج است. زردی نشانه گرمی، رنگ بادنجانی (بادمجانی ـ تیره بی روح و غیر درخشان) دلیل بر سردی و خشکی، رنگ گچی و سر بی هم دلیل بر یردی مزاج است.

وضیعت اعضای بدن:

فراخی سینه، عروق برجسته و نبض قوی و درشتی مفاصل نشانه گرمی است و خلاف اینها نشانه سردی است.

تأثیر گرفتن از سردی و گرمی، تری و خشکی:

بیشتر بخوانید
تقسیم بندی مزاج - مزاج رنگ ها ، صداها ، فصل ها و ...

افرادگرم مزاج تحمل گرما را ندارند و در هوای خنک راحت ترند. همچنین غذاهای گرم مثل ادویه با آنها سازگاری ندارد. ممکن است با خوردن کمی دارچین، خارش بگیرند یا با خوردن چند خرما، جوش بزنند. برعکس سرد مزاج ها به غذا و هوای گرم بیشتر علاقه دارند. مایل به شیرینی و گریزان از ترشی و سردی ها بوده و با خوردن ترشی ممکن است هنگام خواب، آب دهانشان خارج شود.

افعال:

افراد سرد مزاج در شروع یک کار مشکل دارند و به اصطلاح دیر گرم می شوند. امّا گرم مزاج ها کارها را به سرعت شروع می کنند. گرمیِ مزاج باعث شتابزدگی و عجول بودن می گردد و این افراد ممکن است ثبات رأی نداشته باشند. خشمگین شدن هم از علامات گرمی مزاج است. امّا سرد مزاج ها برعکس افرادی آرام و صبور هستند.

فضولات دفع شده:

موادی که به صورت عرق، ادرار، مدفوع و… از انسان دفع می شود، می تواند نمایانگر سردی و گرمی مزاج باشد. این مواد در صورتی که پررنگ و دارای بوی تند باشند، نشانه گرمی مزاج و در صورتی که کم رنک و بی بو باشند، نشانه سردی مزاج هستند.

خواب و بیداری:

زیادی خواب نشانه سردی و یا رطوبت است. کم خوابی معمولاً ناشی از گرمی یا خشکی مزاج است.

وضع روحی ـ عصبی :

قوّت، سرعت و کثرت افعالِ مربوطِ به روح و اعصاب، نشانه گرمی است. مثلاً گرم مزاج ها پرحرف هستند و با سرعت بیشتری صحبت می کنند، در حالی که سرد مزاج ها خیلی آهسته، آرام و شمرده صحبت می کنند و کم حرف ترند. قدرت یادگیری و حافظه در گرمی مزاج بهتر می شود. خشکی باعث ثبات رأی و رطوبت (تری) باعث انعطاف پذیری می شود. سردی مایه ترس و گرمی مایه شجاعت است.

 

عناصر ( ارکان ) اربعه در طب سنتی

حکیمان معتقد بودند که انسان، حیوان، گیاه و … همه از چهار عنصر با رکن اصلی تشکیل شده اند، یعنی هرچیزی از تأثیر این چهار رکن روی هم و ایجاد یک کیفیت جدید ایجاد می شود. این چهار رکن عبارتنداز : هوا، آتش، خاک و آب.

اخلاط چهارگانه بدن – عناصر اربعه در طب سنتی

۱- هوا: هوا گرم و تر است. مثلاً وقتی شما آب را حرارت می دهید، بخار می شود. بخار آب نسبت به خود آب از سطح انرژی بالاتری برخوردار است، چرا که برای تبدیل آب به بخار بایستی انرژی مصرف و آب را گرم کنیم. بنابراین هوا نسبت به آب گرم تر است. از این رو به خاطر وجود بخارات و گازها در هوا و گرم تر بودن هوا نسبت به مایعات، منشأ این بخارات و گازها را هوا می گویند. هوا گرم و تر است.

۲- آتش: طبیعت آتش گرم و خشک است. در گرمی آتش بحثی نیست، امّا برای درک خشکی آن کافی است توجه کنیم که تأثیر آتش بر رطوبت ها چگونه است؟ وقتی جسم مرطوبی را حرارت دهید، خشک می شود. آفتاب وقتی به زمین باران خورده می تابد، زمین را خشک می کند. لذا می گویند آتش گرم و خشک است.

۳- خاک: طبیعت خاک سرد و خشک است. برای تبدیل سنگ معدن به مایع باید آن را با حرارت زیاد ذوب کنیم. یعنی خاک نسبت به آب سرد و خشک تر است. وقتی همین خاک را حرارت می دهیم و ذوب می کنیم، گرم تر شده و روان (مایع) می شود. لذا خاک سرد و خشک است.

۴- آب: طبیعت آب سرد و تر است. تر بودن و رطوبت آن که واضح است. امّا از توضیح بالا مشخص شد که آب نسبت به هوا سرد تر است. پس آب سرد و تر است.

* تذکر: در تعریف تری یا تر بودن، خاصیت سیّالیّت و انعطاف پذیری یا روان شدن هم می تواند مورد نظر باشد. آب و هوا را به اشکال مختلفی می توانید در آورید یا به عبارتی آب و هوا را به اشکال مختلفی می توانید درآورید یا به عبارتی آب و هوا به شکل ظرف خود در می آیند، ولی خاک و آتش این چنین نیستند و قابلیت شکل پذیری ندارند. البته این مثال جهت تقریب ذهن خواننده است و الاّ توضیحات فلسفی دارد که خارج از بحث است.

عناصر اربعه در طب سنتی

ارکان (عناصر) طبع
آتش گرم و خشک
هوا گرم و تر
آب سرد و تر
خاک سرد و خشک

از تأثیر ارکان یا عناصر چهارگانه بر هم به ترتیب زیر مزاج ها ی مختلف ایجاد می شود:

  • گرم و خشک (آتش) + گرم و تر(هوا) گرم (خشکی و تری یکدیگر را خنثی می کنند)
  • گرم و تر (هوا) + سرد و تر (آب) تر (گرمی و سردی یکدیگر را خنثی می کنند).
  • گرم و تر (هوا)+ سرد و خشک (خاک) معتدل
  • سرد و تر(آب) + سرد و خشک (خاک) سرد
  • گرم و خشک (آتش)+ سرد و خشک (خاک) خشک

تا اینجا ۵ مزاج شامل: گرم، سرد، خشک، تر و معتدل ایجاد شد.

اکنون در نظر بگیرید که هریک از این ارکان چهارگانه بر رکن مقابل خود غلبه پیدا کند. مثلاً ۱۰۰ واحد آتش و ۱ واحد آب بر هم اثر بگذارند، آتش غلبه می کند و اثری از آب باقی نمی ماند و مزاج حاصله همان طبع آتش یعنی گرم و خشک خواهد بود. لذا چهار مزاج دیگر معادل طبع عناصر (ارکان) چهارگانه حاصل می شود که عبارتند از: گرم و خشک، گرم و تر، سرد و خشک.

از این چهار مزاج با پنج مزاج قبلی که توضیح داده شد، مجموعاً ۹ مزاج ذیل به دست می آید:

  1. معتدل
  2. گرم
  3. سرد
  4. گرم
  5. خشک
  6. گرم و خشک
  7. گرم و تر
  8. سرد و تر
  9. سرد و خشک

برای راحت شدن بحث، چهار مزاج آخر را انتخاب می کنیم و با اندکی مسامحه نام های ذیل را برای آنها انتخاب می کنیم:

  1. گرم و خشک:صفرا
  2. گرم و تر:دم
  3. سرد و تر:بلغم
  4. سرد و خشک: سودا
توضیحات تکمیلی

نویسنده :

حجم فایل مورد نظر :900 مگابایت

پسورد فایل مورد نظر :https://teberooz.com/

مطمئن باشید که نظرات شما بسیار دقیق مطالعه خواهد شد و به آن پاسخ خواهیم داد ، هر نظری که برای ما می نویسید قوت قلبی برای حال ما خواهد بود

بهمون نظر بدید